BE në alarm, tregtia me Kinën thellon deficitin europian me 1 miliard euro në ditë
9 Tetor 2026
BE-ja po përballet me një deficit tregtar prej rreth 1 miliard eurosh në ditë me Kinën. Sipas Eurostat, deficiti arriti në 359.8 miliardë euro vitin e kaluar, 15 për qind më shumë se në vitin 2024. Importet nga Kina u rritën me 6.4 për qind në 559.4 miliardë euro, ndërsa eksportet në Kinë ranë me 6.5 për qind në 199.6 miliardë euro. Disa nga mallrat kineze që nuk mund të hyjnë në tregun amerikan për shkak të tarifave amerikane po devijojnë drejt Evropës. Kina ka rënë në vendin e katërt midis tregjeve të eksportit të BE-së, pas SHBA-së, Mbretërisë së Bashkuar dhe Zvicrës, dhe përbën vetëm 7.5 për qind të eksporteve evropiane. Në të njëjtën kohë, ajo është deri tani burimi më i madh i importeve, me më shumë se 22 për qind. “Eksportet kineze në BE vazhdojnë të rriten, ndërsa pjesa jonë e tregut në Kinë vazhdon të bjerë. Ky trend nuk është i qëndrueshëm dhe status quo-ja nuk është një opsion”, tha një zyrtar evropian për AFP.
Merkel shkakton sërish probleme
Evropa e ka parë prej kohësh Kinën kryesisht si një treg të madh. Sidomos Gjermania, kancelarja e së cilës, Angela Merkel, i ka kushtuar rëndësi strategjike bashkëpunimit ekonomik me Pekinin. Vetëm në vitin 2019 Komisioni Evropian e përcaktoi zyrtarisht Kinën si një rival sistemik. Ndërkohë, Pekini ka përdorur bashkëpunimin me prodhuesit perëndimorë për të zhvilluar industrinë e vet. Makinat kineze tani konkurrojnë me ato evropiane jo vetëm falë subvencioneve shtetërore dhe çmimeve më të ulëta, por edhe me avantazhe teknologjike gjithnjë e më serioze. Industria evropiane e makinave, për dekada një nga themelet e fuqisë së saj ekonomike, tani po përballet me një konkurrent që dikur ishte klient i saj.
Vitin e kaluar, Gjermania eksportoi më shumë mallra në Poloni sesa në Kinë: rreth 100 miliardë euro në Poloni dhe rreth 81 miliardë në Kinë. Kina është ende partneri më i madh tregtar i Gjermanisë, me 252 miliardë euro në tregti, ndërsa importet nga Kina arritën në 170.6 miliardë euro. Megjithatë, ndryshimi në politikën gjermane është më i rëndësishëm sesa vetë shifrat. Dy vjet më parë, më 4 tetor 2024, qeveria e Olaf Scholz votoi kundër tarifave evropiane për makinat elektrike kineze. Ndërsa Angela Merkel pa një mundësi të shkëlqyer për industrinë gjermane në bashkëpunim me Kinën, Friedrich Merz tani po bën thirrje për një përgjigje më të ashpër evropiane së bashku me Presidentin francez Emmanuel Macron . Ekspozimi i lartë i Gjermanisë ndaj Kinës tregon se sa e vështirë është të pajtohen interesat ekonomike me nevojën për të mbrojtur industrinë evropiane.
Shoku i Kinës – një term i shpikur sipas punës së ekonomistëve David Autor , David Dorn dhe Gordon Hanson mbi efektet e importeve kineze në industrinë amerikane – goditi gjithashtu industritë tradicionale evropiane me produkte më të lira në fillim të viteve 2000, duke kontribuar në humbjen e vendeve të punës në prodhim në sektorë dhe rajone të caktuara. Udhëheqësit dhe vëzhguesit evropianë tani po paralajmërojnë gjithnjë e më shumë për një “shoku të Kinës 2.0”: Kompanitë kineze janë zhvendosur në prodhim me teknologji të lartë, duke kërcënuar shumë nga industritë tradicionale të Bashkimit.
Šefčovič tha para udhëtimit të tij në Pekin se BE dëshiron të arrijë tre qëllime: të frenojë rritjen e shpejtë të eksporteve kineze në tregun e BE-së, veçanërisht në sektorët kryesorë, të rrisë eksportet evropiane në Kinë dhe ta bëjë më të lehtë për kompanitë evropiane të marrin licenca kineze eksporti për elementë të rrallë të tokës, pasi Kina vendosi kufizime vitin e kaluar. Ky është një vazhdim i bisedimeve që ai pati me Ëang në Bruksel në fund të qershorit. Në atë kohë, sllovaku tha se donte rezultate të prekshme deri në tetor. Nuk jemi të sigurt nëse ai do të ketë diçka për të prekur.
Denis Redonnet , zyrtari kryesor i zbatimit të rregullave tregtare të KE-së, i tha komitetit tregtar të Parlamentit Europian të enjten e kaluar se aktualisht ka “trende potencialisht shqetësuese për pothuajse një të katërtën e të gjitha importeve të BE-së”, kryesisht nga mallrat kineze. Komisioni ka nisur tashmë 27 raste të reja të mbrojtjes tregtare këtë vit, krahasuar me 32 vitin e kaluar. Mesatarja historike është dymbëdhjetë në vit.
Marrëdhëniet me Pekinin “kanë arritur në një pikë kritike, kryesisht për shkak të praktikave të padrejta ekonomike të Kinës, të tilla si dumpingu dhe spiunazhi”, por edhe për shkak të qëndrimit të saj ndaj luftës së Rusisë në Ukrainë, thotë një raport i miratuar nga Parlamenti Europian të mërkurën. Investimet europiane në Kinë arrijnë në rreth 230 miliardë euro, siguria ligjore për kompanitë europiane po dobësohet dheinvestimet kineze në Europë shoqërohen gjithnjë e më shumë me ndikim politik. Ky ndërthurje jotransparente e ekonomisë dhe politikës kërkon një strategji të qartë ndaj Kinës, paralajmëron Parlamenti.
Brukseli është i vetëdijshëm se negociatat nuk do t’i zgjidhin të gjitha problemet, kështu që Komisioni po punon paralelisht mbi mjete të reja për të mbrojtur industrinë evropiane, të cilat duhet t’u paraqiten udhëheqësve në dhjetor, shkruan AFP. Midis tyre është ndihma financiare për kompanitë në sektorët kryesorë për të diversifikuar furnizuesit.
Macron dhe Merz i dërguan një letër Presidentes së KE-së, Ursula von der Leyen, të hënën duke kërkuar një “instrument të besueshëm në duart e Komisionit”, deri në përjashtimin e menjëhershëm nga tregu i vetëm. Masa nuk do të synonte një vend specifik, duke përmendur si arsye për zbatimin e saj dumpingun, subvencionet e përhapura dhe kufizimet mbi konvertueshmërinë e monedhës. Propozimi interpretohet si ekuivalenti evropian i Seksionit 301 të SHBA-së, një dispozitë e Aktit të Tregtisë të vitit 1974 që i lejon Uashingtonit të hetojë praktikat e huaja që i konsideron diskriminuese dhe të hakmerret me tarifa. Brukseli dëshiron të matë hapat e tij në mënyrë që të mos provokojë hakmarrje nga Pekini.
Ministria e Tregtisë e Kinës i kërkoi të martën Francës dhe Gjermanisë që të “përmbahen nga presioni ndaj BE-së për të përdorur mjete proteksioniste” dhe të “shmangin marrjen e rrugës së gabuar me mjete të gabuara që në fund të fundit do të kenë efekt të kundërt”. Të shtunën e kaluar, ajo nisi gjithashtu një hetim anti-dumping mbi importet e BE-së të para-nitrotoluenit, një kimikat që përdoret në prodhimin e ngjyrave, pesticideve dhe ilaçeve, duke cituar hetimet evropiane mbi produktet kimike kineze. Në Kinë, Lanxess gjerman është listuar në mënyrë të qartë si prodhues.
Në të njëjtën kohë, Pekini nuk po pranon një marrëveshje. Brukseli ka propozuar frenimin e eksporteve kineze me kufizime vullnetare, për shembull për makinat hibride, eksportet e të cilave janë rritur ndjeshëm pasi BE-ja vendosi tarifa për makinat elektrike kineze. Pekini ka hedhur poshtë shkurtimet e eksportit, sipas Financial Times. Japonia ra dakord të kufizojë eksportet e makinave në SHBA në vitin 1981, por varej nga ombrella e sigurisë e SHBA-së.
A ka BE-ja guxim dhe argumente të mjaftueshme?
Ende është e paqartë se sa larg do të ishte e gatshme të shkonte BE-ja në tërësi kundër Kinës, vlerëson AFP. “Pranimi varet nëse Pekini beson se Evropa është gati të tërheqë këmbëzën, dhe historiku i Evropës në këtë drejtim ka qenë shumë i dobët”, shpjegon Sari Arho Havrén , një bashkëpunëtore në Institutin RUSI me seli në Londër, e cila specializohet në politikën e jashtme të Kinës. Thomas Schelling do të shtonte se detyra e Brukselit është edhe më e vështirë. Nuk po i kërkon Pekinit të mos bëjë diçka, por të bëjë diçka – të zvogëlojë vetë eksportet e tij. Kjo nuk është më pengesë, por shtrëngim, dhe shtrëngimi, siç tregoi Schelling në librin e tij “Armët dhe Ndikimi”, është zakonisht më i vështirë.
As Kina nuk ka hapësirë të pakufizuar për manovrim. Kërkesa e brendshme është e dobët, kështu që qeveria mbështetet te eksportet për të mbështetur rritjen. Prandaj, për Pekinin, kufizimi i eksporteve nuk është vetëm një lëshim tregtar për Evropën, por edhe një goditje e mundshme për një model rritjeje që nuk arrin të ndryshojë. Në rast të ndërprerjeve më të thella, Pekini gjithmonë mund të përdorë kufizimin e eksporteve të elementëve të rrallë të tokës, një pengesë klasike në atë që Henry Farrell dhe Abraham Neëman e quajnë ndërvarësi të shndërruar në armë. Pa rezerva dhe burime alternative furnizimi, ky është një kërcënim që Evropa nuk mund ta përballojë, paralajmëroi Arho Havrén për Bloomberg.
Rezultati i bisedimeve dy-ditore ka të ngjarë të jetë i vakët. Mund të ketë një “marrëveshje për çështje të caktuara, në vend të një zgjidhjeje gjithëpërfshirëse për marrëdhëniet tregtare”, tha Zhu Tian , profesor i ekonomisë në Shkollën Ndërkombëtare të Biznesit Kinë-Evropë (CEIBS) në Shangai. Armëpushimi me Uashingtonin të paktën përkohësisht e lehtëson Pekinin nga presioni mbi anën tjetër të konfliktit tregtar dhe i lë asaj më shumë hapësirë për negociata të ashpra me Brukselin. Sipas Arho Havrén në interes të “blerjes së kohës, jo të ndryshimit të modelit të rritjes”.